Chemioterapia. Rady dla pacjenta

Chemioterapia to broń obosieczna.

Leki stosowane w chemii (tzw. cytostatyki) działają na wszystkie szybko namnażające się komórki - zarówno te „złe“nowotworowe, jak i te „dobre“- komórki szpiku kostnego, skóry, błony śluzowej przewodu pokarmowego, komórki w cebulkach włosów. Dlatego podczas chemii mogą pojawić się przykre efekty uboczne. Jak sobie z nimi poradzić?
Wypadanie włosów Włosy nie zawsze wypadają, a jeśli się tak zdarzy, zawsze odrastają. Przed leczeniem i podczas niego najlepiej włosy oszczędzać: unikać zabiegów fryzjerskich, takich jak farbowanie, ondulacja, prostowanie, stosować delikatne środki pielęgnacyjne, zmienić fryzurę na taką, która nie wymaga używania suszarek. Jeśli mamy długie, gęste włosy, najlepiej skrócić je przed leczeniem.

NFZ refunduje zwrot kosztów peruki, jeśli przejściowa utrata włosów jest dla nas krępująca .
Nudności i wymioty Wiele cytostatyków powoduje nudności i wymioty - to organizm broni się przed przyjęciem leku. Objawy te mogą mieć charakter ostry -tzn. pojawić się wciągu doby od podania leków, opóźniony -występują po upływie doby i trwają kilka dni, lub przewlekły. Wszystko zależy od rodzaju chemii, umiejscowienia nowotworu oraz... naszego nastawienia.
Mogą się nam zdarzyć także nudności wyprzedzające: wystarczy skojarzenie - choćby zapach szpitala - żebyśmy odczuli dolegliwości. Jeżeli są one uporczywe, nie wahajmy się prosić o pomoc - zapytajmy pielęgniarkę lub lekarza o odpowiednie tabletki, zastrzyki lub czopki, które zniwelują nieprzyjemne objawy.

Ponadto: % zamiast pokarmów gorących jedzmy letnie lub zimne; % jedzmy mniejsze porcje, ale częściej; % jedzmy w pozycji siedzącej lub półsiedzącej; nie kładźmy się po jedzeniu; % unikajmy potraw intensywnie pachnących i ciężko strawnych: smażonych, mocno przyprawionych, wzdymających; % przyjmujmy cytostatyk na pusty żołądek (kilka godzin wcześniej starajmy się nie jeść); % pijmy małymi łykami kilka szklanek niegazowanej wody mineralnej dziennie - będzie pomocna także przy zaparciach, które często zdarzają się podczas chemii; % spróbujmy „domowych“sposobów innych pacjentów - niektórym pomaga ssanie landrynek albo korzenia imbiru, jedzenie na czczo krakersów lub małych kawałków schłodzonego w lodówce chleba.

Zadbaj o jamę ustną Podczas chemioterapii błona śluzowa jamy ustnej i gardła staje się wrażliwsza, dlatego najlepiej jeszcze przed chemioterapią odwiedzić stomatologa i wyleczyć zęby. Ponadto pamiętajmy, żeby: % umyć zęby po każdym posiłku, najlepiej miękką szczoteczką, delikatnymi ruchami; % wyparzać szczoteczkę co kilka dni i wymieniać co kilka tygodni; % zgłosić lekarzowi wszelkie białawe naloty, nadżerki czy owrzodzenia, które zaobserwujemy; % ograniczyć słodycze, a także unikać wszystkiego, co może podrażnić śluzówkę jamy ustnej: papierosów, alkoholu, płynów do płukania ust zawierających alkohol, kwaśnych, ostrych i gorących potraw.
Utrata apetytu Lęk przed chorobą, nudności, zmiana trybu życia -wszystko to sprawia, że możemy stracić apetyt. Podczas chemioterapii często mamy zmieniony smak. Szukajmy zatem nowych smaków i potraw -używajmy ziół, które pobudzają apetyt i ułatwiają trawienie: majeranek, cząber, oregano, bazylia, kurkuma (więcej o zdrowej diecie na s. 12). Na utratę wagi pomóc mogą odżywki z apteki, np. nutridrink, prosobee. Podróżowanie i opalanie się Podczas chemioterapii spada odporność organizmu, łatwiej teraz o infekcje i przeziębienia. Dlatego odpoczywajmy, ale unikając dalekich wycieczek. Zmiany temperatury, klimatyzacja czy kontakt z osobami przeziębionymi mogą być teraz niebezpieczne. Niektóre cytostatyki uwrażliwiają skórę na światło słoneczne. Chrońmy zatem skórę kremem z wysokim filtrem. Regularnie natłuszczajmy ją także delikatnymi kremami, np. dla dzieci lub alergików. W razie wystąpienia przebarwień, rumienia czy swędzenia skóry zgłośmy to lekarzowi.

Płodność to mit, że chemioterapia zawsze kończy się bezpłodnością. Faktycznie jednak leku i mogą przejściowo lub trwale uszkadzać komórki rozrodcze. Mogą także zaburzać cykl miesiączkowy (naturalne metody planowania rodziny mogą być wtedy zawodne). W przypadku gdy istnieje ryzyko, że pacjent poddawany terapii z powodu raka jądra może utracić płodność, powinien być poinformowany o możliwości zdeponowania swojego nasienia w tzw. banku nasienia. W wielu krajach, np. na Słowacji czy w Czechach, jest to rutyną.
U kobiet sprawa jest bardziej skomplikowana. Podejmowane są wprawdzie próby mrożenia komórek jajowych czy całych fragmentów jajników, ale wciąż należy traktować je w kategoriach eksperymentu.

To nieprawda, że będąc w ciąży, nie można się leczyć na raka. Zanim podejmiesz decyzję o usunięciu ciąży lub rezygnacji z leczenia, skonsultuj się z lekarzem z dużego ośrodka onkologicznego - albo sam ma doświadczenie, albo zna lekarza doświadczonego w prowadzeniu takich pacjentek. Ze względu na niezbadane do końca (ale raczej niekorzystne) działanie cytostatyków na płód lepiej powstrzymać się od prokreacji jeszcze przez kilkanaście miesięcy po zakończeniu leczenia. U kobiet leczonych chemioterapią może wystąpić wcześniejsze przekwitanie: nieregularne miesiączki lub ich brak, uderzenia gorąca, wysychanie skóry i śluzówki. Lekarz na pewno przepisze preparaty, które złagodzą te dolegliwości.
Przerwanie leczenia Mamy zawsze prawo zrezygnować z chemioterapii, ale musimy pamiętać, że to poważne zagrożenie dla zdrowia. Jeśli myślimy o rezygnacji z powodu przykrych objawów ubocznych, zgłośmy to lekarzowi. Z pewnością zmieni terapię tak, byśmy poczuli się bardziej
komfortowo.