Agresja - emocja naturalna czy patologia?

Agresja to jedna z naturalnych podstawowych emocji, podobnie jak strach, czy radość.

Może się różnie objawiać i jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania nie tylko człowieka, m.in. do obrony szeroko pojętego stada. Problemem jest natomiast agresja nieuzasadniona sytuacją, niekontrolowana, okazywana w sposób społecznie nieakceptowany - gdy jest działaniem krzywdzącym kogoś, niszczącym coś, osiąganiem celu bez względu na konsekwencje jakie poniosą inni.

Problemy z kontrolowaniem agresji występują we wszystkich zaburzeniach psychicznych (schizofrenia, psychozy schizofrenopodobne, otępienie), a także w depresji, w której autoagresja prowadzi do samobójstw. Agresja bywa objawem choroby psychicznej, ale nie tylko. Urazy głowy pogarszające funkcjonowanie mózgu, przewlekły, uporczywy ból, długotrwały stres, często prowadzą do stanu, w którym człowiek przestaje panować nad swoim zachowaniem. W takich przypadkach leczenie przyczyny wywołującej ją likwiduje lub ogranicza agresję do minimum.

Zachowania agresywne mogą być także skutkiem niepożądanym działania niektórych leków, zależą od poziomu serotoniny i prawdopodobnie noradrenaliny, glukozy oraz cholesterolu! Wywołuje je wysoki poziom testosteronu - fizjologicznie uzasadniony rolą samców w stadzie. „Puszczanie nerwów" jest często efektem działania alkoholu i/lub narkotyków. Na uzewnętrznianie agresji ma wpływ także pogoda. Zaobserwowano, że długie okresy upałów sprzyjają niepokojom społecznym, a silne wiatry, zwłaszcza typu fenowego (halny) wywołują niekontrolowaną agresję - zdecydowanie wzrasta wówczas liczba popełnianych przestępstw i samobójstw.

Według doc. Święcickiego agresja to niekiedy objaw kontekstowy, zależny od sytuacji. Agresywność może być np. wywołana strachem - spowodować brutalne działania obronne, bo człowiek w stanie zagrożenia swojego czy najbliższych jest zdolny do czynów, których nigdy by nie popełnił w normalnym stanie. Może też objawiać się, gdy nie radzi sobie z sytuacją emocjonalną.Niemowlę potrafi wyrażać złość różnym rodzajem płaczu. W przedszkolu część dzieci bawi się zgodnie, ale inne zabierają sobie zabawki, potrącają się i kłócą. W szkole dziecko nieakceptowane przez rówieśników, „gnębione" przez nauczycieli, w strachu przed nimi lub ze złości, może protestować kopaniem, pluciem, niszczeniem przedmiotów, wulgarnością. Takie działania można uznać za psychologicznie uzasadnione, choć są naganne i nie wolno ich tolerować.

W podobny sposób mogą wyrażać swoje frustracje ludzie starsi. W podeszłym wieku niejednokrotnie czują się bezradni i opuszczeni. Starają się więc zwrócić uwagę otoczenia na siebie, np. krzycząc na bliskich, popychając ich, ciągnąc za ubranie, czy rzucając różnymi przedmiotami - takiego zachowania również nie powinno się tolerować. W dużym stopniu uzewnętrznianie agresji jest problemem kulturowo-socjologicznym - uważa doc. Łukasz Święcicki. W średniowieczu czy starożytności z kimś, kto nie potrafił się bić, nie był wojownikiem, prawie nikt się nie liczył. Współcześnie, podczas wojny czy rewolucji, agresja jest niemal cnotą, ale w czasie pokoju ujawnianie jej nie jest akceptowane społecznie.