Aralia

Aralia, zwana też dzięgławą lub bluszczownikiem, jest rodzajem dwuliściennych z rodziny araliowatych.

Liczy ok. 35 gatunków, rosnących dziko głównie w południowej i wschodniej Azji i w obu Amerykach. Są to niewielkie drzewa lub krzewy, rzadziej rośliny zielne o kolczastych pędach. Niektóre gatunki mają właściwości lecznicze i wykorzystuje się je w medycynie, głównie jako środek tonizujący. Aralia chińska jest przede wszystkim rośliną ozdobną, bardzo dekoracyjną, zwłaszcza w czasie kwitnienia i jesienią, gdy pięknie przebarwiają się jej liście. Do Europy, głównie do Francji, została zawleczona w połowie XIX wieku; zadomowiła się również w Anglii. Rozmnaża się z nasion wysiewanych jesienią lub wiosną z odrostów.

Do celów leczniczych wykorzystuje się grube, mięsiste korzenie aralii sercowatej (Radix Araliae cordatae). Surowiec zawiera niewielkie ilości olejku eterycznego, żywice oraz specyficzne saponiny trójterpenowe nazywane aralozydami A, B i C. Z wysuszonych i sproszkowanych korzeni sporządza się odwary i nalewki. Przemysł farmaceutyczny wytwarza też gotowe preparaty, które podaje się m.in. jako środki stymulujące pracę układu nerwowego, w depresjach, nerwicach, impotencji, przy wyczerpaniu fizycznym i umysłowym oraz zbyt niskim ciśnieniu i obniżonej odporności organizmu. Leki te wpływają korzystnie na mechanizmy odpornościowe organizmu, poprawiają jego funkcjonowanie, toteż zaleca się je chorym po operacjach w celu szybszej rekonwalescencji.

Korzenie aralii wykorzystywane są także do produkcji środków tonizujących, m.in. dla sportowców. Ponadto mięsiste i aromatyczne korzenie aralii sercowatej są od dawna spożywane jako warzywo, również młode pędy bywają używane jako dodatek do sałatek. Aralia mandżurska występuje w dalekowschodnich rejonach Rosji, w Chinach i północnej Korei. Dorasta zwykle do 5 metrów; pień ma prosty, niekiedy słabo rozgałęziony, kolczasty. System korzeniowy jest silnie rozgałęziony w promieniu 2-3 m wokół pnia. Na szczycie pnia wyrastają liczne i duże liście (mogą mieć długość aż do 1 metra), pierzastozłożone, kolczaste, na długich ogonkach. Kwitnie od czerwca do sierpnia; białe lub kremowe, drobne kwiaty zebrane są w wielokwiatowe baldaszki tworzące wiechę.

Owocem jest ciemno-niebieska jagoda z 5 pestkami. W medycynie wykorzystuje się korzeń aralii mandżurskiej - Araliae mandshuricae radix (Radix Araliae mandshuricae). W tym celu zbiera się jesienią korzenie z roślin młodszych (ok. 5 letnich) wchodzących w okres owocowania i suszy się je w suszarniach w temperaturze 60°C lub w warunkach naturalnych w cieniu i przewiewie (korzenie z roślin powyżej 15-letnich są zdrewniałe i mniej przydatne). Otrzymany surowiec zawiera m.in. aralozydy A, B, C, D, E (pochodne kwasu oleanolowego) o działaniu pobudzającym ośrodkowy układ nerwowy.